قرآن مي‌فرمايد: ما در ميان هر امتي پيامبري را مبعوث کرديم که مهم ترين وظيفه پيامبران دوچيز بود؛ يکي امر به معروف يکتاپرستي که بزرگ ترين معروف‌ها ست (ان‌ اعبدوالله) و دوم نهي از اطاعات طاغوت‌ها است که بزرگترين منکرهاست. (اجتنبوا الطاغوت) ( سوره نحل،  آيه 36)

از بدو خلقت بشر، اراده الهي بر آن استوار بوده تا انسان براي انتخاب مسير زندگي و گزينش راه حق و باطل، آزاد باشد و همين اختيار عمل سبب شد تا اين موجود سرکش و برتري جو، گاه با اتکا به قدرت ايمان و تقوا در مسير درست و گاه در اسارت هواي نفس و خودخواهي در ورطه تباهي و گناه گام برداشته و محيط اطراف خود را گرفتار ناهنجاري‌هاي رفتاري خود سازد. اگرچه خداوند براي نجات انسان از اين گرفتاري‌ها با اعزام  پيامبران اسباب هدايت آنها را نيز مهيا ساخته اما با گسترش جوامع و نفوذ شيطان بر جان و دل انسان‌ها، به تدريج دامنه فساد بر روي زمين افزايش يافت، جنگ بين حق وباطل شدت گرفت و جبهه‌هاي جديدتري در اين مسيرگشوده شد.

در واقع اسلام براي تضمين سلامت جامعه و رهايي و در امان ماندن انسان در برابر توطئه‌ها وخطرات عظيم، راهبرد اصولي و اساسي امر به معروف و نهي از منکر را پيش‌بيني کرده است. از ديدگاه اسلام و قرآن، رهنمودهاي پيامبران و امامان معصوم عليهم السلام و آگاهي‌هايي که در اختيار انسان قرار مي‌گيرند، سرمايه‌هاي بسيار ارزشمندي هستند که انسان مي‌تواند با استفاده از آنها عقل و فطرت خود را شکوفا بسازد و راه و چاه زندگي فردي و اجتماعي خود را دقيق تر بشناسد. امر به معروف و نهي از منکر توسط عقل و فطرت از يک سو و قرآن و عترت (ع) از سوي ديگر، اينها اربعه هدايت انسانها هستند. هدف از بعثت پيامبران عليهم السلام و نزول کتب آسماني و ولايت امامان معصوم عليهم السلام در دو کلمه «اقامه معروف» و «مبارزه با منکر» خلاصه مي شود و ايمان و جهاد، عصاره تعليمات انبياي الهي است.

امر به معروف و نهي از منکر دامنه وسيعي دارد و تنها به يک سري مسائل خاص محدود نمي شود. آنچه بايد بدان توجه داشت اين است که ابتدا بايد مصاديق منکر و معروف را در جامعه شناخت و سپس با شرايطي که شرع اجازه داده است به امر به معروف و نهي از منکر، اين فريضه الهي پرداخت. اما متاسفانه امروزه اغلب مردم نگرش صحيحي از اين فريضه الهي ندارند وچندان تمايلي به اجراي اين واجب الهي نشان نمي دهند. شايد يکي از علتهايش اين باشد که امر به معروف ونهي از منکر در نظر مردم محدود شده به يک سلسله مسائل عبادي که متاسفانه به آن هم عمل نمي شود يا آن را واجب عمومي نمي دانند. اين موضوع بايد به صورت واجب عمومي تبديل شود. بايد تلاش شود تا ضرورت امر به معروف و نهي از منکر مانند نماز و روزه در جامعه همه گير شود. نبايد از کنار اين فريضه الهي به سادگي گذشت. اين امر الهي بايد در جامعه اسلامي اجرا شود.
از چه راهي مي توان امر به معروف و نهي از منکر را همه‌گير کرد؟به نظر مي ‌رسد تشويق و ترغيب عمومي مردم به انجام اين فريضه و بيان فوايد همه‌ گير شدن امر به معروف و نهي از منکر و اصلاح ذهنيت‌ها نسبت به اين فريضه الهي و پيشقدم شدن افراد بي‌ غل و غش در تبيين اين فريضه و عمل به آن مي‌تواند در همه‌گير شدن و با هدف انجام گرفتن اين فريضه موثر باشند.

امر به معروف و نهي از منکر همانند جريان رودخانه ‌اي است که در مسير خود هر چيز فاسدي را از بين مي‌برد. حال تصور کنيد در جامعه ما در شرايط کنوني دنيا چنين جرياني وجود نداشته باشد و ناهنجاري‌هاي اخلاقي و رفتاري به قدري گسترش يافته و تکرار شود که به يک عادت عمومي تبديل شود و جاي هنجار و ناهنجار و گناه و ثواب با يکديگر عوض شود. آيا در چنين جامعه‌اي مي‌‌توان به ثبات امنيت و سلامت و به رشد و بهبود شرايط اميد داشت؟

امر به معروف و نهي از منکر نوعي نظارت عمومي در جامعه است که اگر مورد بي‌توجهي قرار گيرد زيان‌هاي مفاسد و گناهان دامن همه افراد را مي‌گيرد و به اصطلاح «آتش که گرفت، تر و خشک با هم مي‌سوزد». پس احياي  اين فريضه الهي به نحوي واجب کفايي است و بر تک تک مسلمانان در جامعه مسلمانان واجب است و همه افراد جامعه بايد جلوي بدکاري و منکرات را بگيرند. چون امر به معروف و نهي از منکر نکردن هم معصيت و گناه است. اگر بنا شود کسي علنا معصيت کند و هيچ کس وي را نکوهش نکند، به مردم و اجتماع ضرر وارد مي‌شود.

امر به معروف و نهي از منکر نه تنها يک وظيفه همگاني است بلکه در مورد همه افراد جامعه و در تمام سطوح قابل اجراست يعني همه مردم نسبت به يکديگر حتي در سطح خانواده در اين زمينه مسئوليت دارند. در محيط خانواده نيز مي‌توان امر به معروف و نهي از منکر کرد چون در برخي از خانواده‌ها ديده شده که حقوق يکديگر را تضييع مي‌کنند. در جامعه نيز هرگاه سخن از امر به معروف و نهي از منکر مي‌شود، همه ذهن‌ها به طرف مبارزه با بدحجابي سوق پيدا مي‌کنند. اين در جايي است که اولاً‌ متاسفانه برخي افراد يا دستگاه‌هاي دولتي عملکرد مناسبي در اين زمينه نداشته‌اند، ثانياً اين موضوع تنها جزء کوچکي از ناهنجاري‌هاي اخلاقي و رفتاري در جامعه است که باعث مي‌شود گناهان بزرگي که در جامعه ما رخ مي‌دهد فراموش شود.

متاسفانه در جوامع اسلامي مخصوصاً جامعه ايراني، دشمن به دنبال اين است که معروف اسلامي نباشد و آنچه از نظر اسلام منکر است رايج شود و در بين مسلمانان شهوات و فسق و فجور را ترويج کنند و جوانان را از اسلام جدا سازند. نمي‌خواهند اسلام به طور کامل پياده شود چون اگر پياده شود آسيب‌ناپذير خواهد شد، مي‌خواهند منکرات رواج يافته و افراد جامعه را فاسد کنند. اگر مردم فاسد شوند حکومت‌ها هم فاسد مي‌شوند و افراد فاسد بر مردم حکومت مي‌کنند. در چنين جامعه‌اي مردم به پيشرفت‌هاي علمي و پژوهشي دست نخواهند يافت و دعاهاي مردم مستجاب نخواهد شد. همچنان که پيامبر اکرم (ص) در اين باره مي‌فرمايند: «مردم زماني که امر به معروف و نهي از منکر نکردند خداوند متعال بدترين و شرورترين آنها را بر آنان مسلط مي‌کند. پس در اين هنگام دعا مي‌کنند ولي دعاي آنان مستجاب نمي‌شود».

مکتب اسلام تنها براي خودسازي فردي نيست بلکه اسلام اصلاح جامعه را هم در نظر مي‌گيرد. پس وظيفه ما اين است که در برابر اين منکرات با شيوه اقدام زباني و لحن ملايم و مناسب در گفتن با زبان خوش و پرهيز از برخورد فيزيکي همديگر را نهي کنيم. البته اثر‌گذاري امر به معروف و نهي از منکر زماني زياد خواهد بود که اولاً خود آمر به معروف و ناهي از منکر آراسته و مبري باشد. ثانياً به آنچه انجام مي‌دهد قلباً اعتقاد داشته باشد. به تعبير ديگر مصداق «سخن کز دل برآيد، لاجرم بر دل نشيند» باشد.