امر به معروف و نهي از منکر از پيشينه طولاني برخوردار است و اختصاص به شريعت اسلام ندارد، بلکه در اديان و شرايع آسماني ديگر نيز مورد توجه و تأکيد بوده است.اين قانون الهي در شريعت اسلام جايگاه ويژه اي دارد  و آيات متعددي از قرآن کريم به آن اختصاص يافته است.امر به معروف و نهي از منکر روش پيامبران و شيوه صالحان و فريضه بزرگ الهي است که ساير فرايض به وسيله آن به پا داشته مي‌شود و در پرتو آن راه‌ها امن، کسب‌ها حلال، حقوق افراد تامين و زمين‌ها آباد مي‌گردد، از دشمنان انتقام گرفته مي‌شود و کارها در مسير صحيح قرار مي‌گيرد.

هدف خلقت، رسيدن به کمال در سايه سار عبوديت و عروج از نردبان معرفت در راستاي لقاي خالق هستي است، اما اين طي طريق بدان معنا نيست که خداوند سبحان رفع موانع و هموار ساختن راه بندگان به سوي او را وظيفه سالکان طريق حق برنشمارد.بي‌شک کارآمدي هر نهاد اجتماعي و هر نهاد ديني به اين مسئله منوط است که به نهادي قانونمند تبديل شود. بحث قانون در مورد امر به معروف و نهي از منکر اولين سابقه‌اش به بعد از انقلاب اسلامي هنگام تدوين قانون اساسي برمي‌گردد.

اصل هشتم قانون اساسي نهاد جديدي تاسيس کرد که در تاريخ کشور در بعد قانونگذاري بي‌سابقه است.اين اصل مقرر کرد که «در جمهوري اسلامي ايران دعوت به خير و امر به معروف و نهي از منکر وظيفه‌اي است همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يکديگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت.» تعيين کيفيت امر به معروف و نهي از منکر در اين اصل يعني اينکه سازمان و نهادي متکفل اين دو فريضه بشود. در بين قوانين موجود در کشور جز اين اصل قانون اساسي هيچ بحث تصريح‌شده‌اي راجع به نهاد متولي اين دو فريضه وجود ندارد که لازم است براي آن چاره‌انديشي شود.اساسا امر به معروف و نهي از منكر، به معناي داشتن حساسيت قوي نسبت به حضور منكرات و عدم حضور معروف‏ها است.

مسلمان متعهد يا آن كس كه زندگي اجتماعي فعالي دارد، كسي است كه همواره در پي تحقق هنجارهاي ديني و آرمان‏هاي آن در جامعه است و آنچه مايه تضعيف آنها مي‏شود، از ميان برود. از اين‏رو خود را موظف مي‏داند تا به ‏هوش باشد و براي تحقق معروف‏ها بكوشد و در جهت نابودي منكرات عمل كند. اين حساسيت گسترده و عميق ـ بر حسب لزوم ـ گاه به‏صورت پند و اندرز است و گاه در قالب اقدام عملي و ارائه جلوه درستي از معروف. گاه نيز ضرورت اقتضا مي‏كند كه براي حفظ جامعه اسلامي و يا نشر آرمان‏هاي ديني ـ كه خود از برترين معروف‏ها است ـ سلاح برگيرد و به دفاع از آرمان خود برخيزد. پس جهاد نيز يكي از نمونه‏هاي امر به معروف و نهي از منكر است.

يكي از معروف‏هاي اجتماعي و يكي از وظايف دولت، تأمين حقوق همه شهروندان خود است. امر به معروف و نهي از منكر نيز با گستره‏اي كه دارد، در پي تأمين اين هدف است. فلسفه حكمراني آن است كه ستمديدگان از هرگونه ستمي ايمن باشند و حدود الهي بر زمين نماند. بدين‏ترتيب، با اختياراتي كه دولت در جهت مصالح مردم دارد، بايد در اين مسير حركت كند و حقوق عامه را تأمين نمايد. اساسا معيار صلاح و پاكي امت و اجتماع آن است كه حق هر ذي‏حقي به او برسد.

امر به معروف و نهي از منكر، براي بقا و سلامت جامعه نقش سلسله اعصاب را دارد و به مسئولان و تصميم‏گيران مي‏گويد كه دركجا چه نقص وكمبودي مشاهده مي‏شود، تا تصميمات لازم اتخاذ شود. حال اگراين كاركرد را از امر به معروف بگيريم، عملا مسئولان جامعه را از شناخت وضعيت واقعي اجتماع محروم ساخته و درهاي اطلاعات درست را روي آنان بسته‏ايم. از سوي ديگر كارگزاران و كارمندان دولتي، عموما به اين گرايش دارند كه همه چيز را خوب و اوضاع را بر وفق مراد وانمود كنند. نتيجه اين وضعيت آن است كه در درازمدت نواقص موجود در جامعه و كاستي‏ها شدت مي‏يابد و ناهنجاري‏ها جاي هنجارهاي سالم را مي‏گيرد و تنها هنگامي حكمرانان متوجه وضعيت حقيقي جامعه مي‏شوند كه ديگر نمي‏توان كاري كرد.يكي از علل سقوط حكومت‏هاي استبدادي، همين بي‏خبري از اوضاع جامعه است.

مهم‏ترين كاركرد اجتماعي امربه معروف و نهي از منكر، تأمين حقوق همگان، اصلاح عامه، بازداشتن بدكاران، ممانعت از تجاوز به محرومان، حفظ نظام اجتماعي سالم، برقراري عدالت و نگه‏داشت نظام ارزشي و اخلاقي جامعه است. اگر اين فريضه ترك شود، به‏تدريج صالحان مست قدرت مي‏شوند و تباه مي‏گردند، يا شريران بر مسند قدرت مي‏نشينند و آنگاه دعاي نيكان مستجاب نمي‏شود؛ چرا كه خودكرده را تدبير نيست. اين آفت در همين حد باقي نمي‏ماند، بلكه به‏تدريج اساس جامعه مضمحل مي‏گردد و راه تباهي در پيش مي‏گيرد.

امر به معروف و نهي از منکر از پيشينه طولاني برخوردار است و اختصاص به شريعت اسلام ندارد، بلکه در اديان و شرايع آسماني ديگر نيز مورد توجه و تأکيد بوده است.اين قانون الهي در شريعت اسلام جايگاه ويژه اي دارد  و آيات متعددي از قرآن کريم به آن اختصاص يافته است.امر به معروف و نهي از منکر روش پيامبران و شيوه صالحان و فريضه بزرگ الهي است که ساير فرايض به وسيله آن به پا داشته مي‌شود و در پرتو آن راه‌ها امن، کسب‌ها حلال، حقوق افراد تامين و زمين‌ها آباد مي‌گردد، از دشمنان انتقام گرفته مي‌شود و کارها در مسير صحيح قرار مي‌گيرد.

هدف خلقت، رسيدن به کمال در سايه سار عبوديت و عروج از نردبان معرفت در راستاي لقاي خالق هستي است، اما اين طي طريق بدان معنا نيست که خداوند سبحان رفع موانع و هموار ساختن راه بندگان به سوي او را وظيفه سالکان طريق حق برنشمارد.بي‌شک کارآمدي هر نهاد اجتماعي و هر نهاد ديني به اين مسئله منوط است که به نهادي قانونمند تبديل شود. بحث قانون در مورد امر به معروف و نهي از منکر اولين سابقه‌اش به بعد از انقلاب اسلامي هنگام تدوين قانون اساسي برمي‌گردد. اصل هشتم قانون اساسي نهاد جديدي تاسيس کرد که در تاريخ کشور در بعد قانونگذاري بي‌سابقه است.

اين اصل مقرر کرد که «در جمهوري اسلامي ايران دعوت به خير و امر به معروف و نهي از منکر وظيفه‌اي است همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يکديگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت.» تعيين کيفيت امر به معروف و نهي از منکر در اين اصل يعني اينکه سازمان و نهادي متکفل اين دو فريضه بشود. در بين قوانين موجود در کشور جز اين اصل قانون اساسي هيچ بحث تصريح‌شده‌اي راجع به نهاد متولي اين دو فريضه وجود ندارد که لازم است براي آن چاره‌انديشي شود.اساسا امر به معروف و نهي از منكر، به معناي داشتن حساسيت قوي نسبت به حضور منكرات و عدم حضور معروف‏ها است.

مسلمان متعهد يا آن كس كه زندگي اجتماعي فعالي دارد، كسي است كه همواره در پي تحقق هنجارهاي ديني و آرمان‏هاي آن در جامعه است و آنچه مايه تضعيف آنها مي‏شود، از ميان برود. از اين‏رو خود را موظف مي‏داند تا به‏هوش باشد و براي تحقق معروف‏ها بكوشد و در جهت نابودي منكرات عمل كند. اين حساسيت گسترده و عميق ـ بر حسب لزوم ـ گاه به‏صورت پند و اندرز است و گاه در قالب اقدام عملي و ارائه جلوه درستي از معروف. گاه نيز ضرورت اقتضا مي‏كند كه براي حفظ جامعه اسلامي و يا نشر آرمان‏هاي ديني ـ كه خود از برترين معروف‏ها است ـ سلاح برگيرد و به دفاع از آرمان خود برخيزد. پس جهاد نيز يكي از نمونه‏هاي امر به معروف و نهي از منكر است.يكي از معروف‏هاي اجتماعي و يكي از وظايف دولت، تأمين حقوق همه شهروندان خود است.

امر به معروف و نهي از منكر نيز با گستره‏اي كه دارد، در پي تأمين اين هدف است. فلسفه حكمراني آن است كه ستمديدگان از هرگونه ستمي ايمن باشند و حدود الهي بر زمين نماند. بدين‏ترتيب، با اختياراتي كه دولت در جهت مصالح مردم دارد، بايد در اين مسير حركت كند و حقوق عامه را تأمين نمايد. اساسا معيار صلاح و پاكي امت و اجتماع آن است كه حق هر ذي‏حقي به او برسد.امر به معروف و نهي از منكر، براي بقا و سلامت جامعه نقش سلسله اعصاب را دارد و به مسئولان و تصميم‏گيران مي‏گويد كه دركجا چه نقص وكمبودي مشاهده مي‏شود، تا تصميمات لازم اتخاذ شود.

حال اگراين كاركرد را از امر به معروف بگيريم، عملا مسئولان جامعه را از شناخت وضعيت واقعي اجتماع محروم ساخته و درهاي اطلاعات درست را روي آنان بسته‏ايم. از سوي ديگر كارگزاران و كارمندان دولتي، عموما به اين گرايش دارند كه همه چيز را خوب و اوضاع را بر وفق مراد وانمود كنند. نتيجه اين وضعيت آن است كه در درازمدت نواقص موجود در جامعه و كاستي‏ها شدت مي‏يابد و ناهنجاري‏ها جاي هنجارهاي سالم را مي‏گيرد و تنها هنگامي حكمرانان متوجه وضعيت حقيقي جامعه مي‏شوند كه ديگر نمي‏توان كاري كرد.يكي از علل سقوط حكومت‏هاي استبدادي، همين بي‏خبري از اوضاع جامعه است.

مهم‏ترين كاركرد اجتماعي امربه معروف و نهي از منكر، تأمين حقوق همگان، اصلاح عامه، بازداشتن بدكاران، ممانعت از تجاوز به محرومان، حفظ نظام اجتماعي سالم، برقراري عدالت و نگه‏داشت نظام ارزشي و اخلاقي جامعه است. اگر اين فريضه ترك شود، به‏تدريج صالحان مست قدرت مي‏شوند و تباه مي‏گردند، يا شريران بر مسند قدرت مي‏نشينند و آنگاه دعاي نيكان مستجاب نمي‏شود؛ چرا كه خودكرده را تدبير نيست. اين آفت در همين حد باقي نمي‏ماند، بلكه به‏تدريج اساس جامعه مضمحل مي‏گردد و راه تباهي در پيش مي‏گيرد.