اهمّ وظايف خانواده نسبت به جوانان به قرار زير است:

الف. آموزش قرآن: اين دسته از آموزش ها، آموزش هايي هستند که به تصريح روايات، تأثير بسيار زيادي بر شخصيت نوجوان و جوان دارد و ازاين رو، بجاست در رأس برنامه هاي فرهنگي و تربيتي خانواده ها و جامعه اسلامي قرار گيرد. نخستين مرتبه آموزش هاي قرآني، يادگيري، روخواني و روانخواني قرآن است که تأثير بسيار زياد بر جسم و جان و روح و روان نوجوان دارد. امام صادق عليه السلام مي فرمايد: هر جوان باايماني که قرآن را قرائت کند، قرآن با گوشت و خون او آميخته مي شود» (حرّ عاملي، 1367، ج 4، ص 633).

ب. آموزش هاي معارف و عقايد ديني: بخش ديگري از معارف ديني که بايد به نوجوان و جوان آموزش داده شود، اصول عقايد و معارف ديني است که پشتوانه فکري و عقيدتي محکمي براي دين داري او به شمار مي آيد. ازجمله توصيه هاي پيشوايان ديني، تحصيل علم و دانش ديني براي حفظ دين داري بوده است. بديهي است دين داري مبتني برانديشه و استدلال درست است که راه را بر اغواگري ها و انحرافات عقيدتي مي بندد و کار دشمنان و وسوسه گران را با دشواري همراه مي سازد.

ج. گسترش فرهنگ امر به معروف و نهي از منکر در خانواده: خداوند متعال در قرآن کريم به صراحت پدران و مادران را موظف کرده است فرزندان خويش را از منکرات و زشتي ها بازدارند؛ منکرات و زشتي هايي که سوزاننده زندگي دنيوي و اخروي انسانند: «اي کساني که ايمان آورده ايد، خودتان و خانواده تان را از آتشي که سوخت آن مردم و سنگ هاست حفظ کنيد. (تحريم: 6) پيشوايان معصوم عليهم السلام اين بازدارندگي از زشتي ها را به امر معروف و نهي از منکر تفسير کرده اند. اسلام هيچ گاه سکوت والدين را در قبال رفتارهاي نادرست فرزندان نپذيرفته است، در گستره زندگي اجتماعي، هر مسلماني وظيفه دارد ديگري را از انجام رفتارهاي نادرست باز دارد؛ حتي از روايات استفاده مي شود که اين اصل، يک آموزه مهم پيش از اسلام و در همه اديان توحيدي بوده است. در روايتي از امام صاق عليه السلام آمده است: هر نوجواني که در جامعه خود خاطر گناه و معصيتش تنبيه نگردد، اولين عذاب متعال براي آن جامعه اين است که از روزي آنها مي کاهد.» (مجلسي، 1403ق، ج 71، ص 76).

د. آموزش مسائل شرعي به جوانان: يکي از وظايف ديگر والدين آشنا نمودن جوانان با مسائل شرعي به خصوص در آستانه بلوغ است. امام صادق عليه السلام مي فرمايند: «پسر، هفت سال اول بازي کند، هفت سال دوم نوشتن ياد بگيرد و هفت سال حلال و حرام را بياموزد» (کليني، 1365، ج 2، ص 94). پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله، در مورد پدران و مادراني که اهتمام در امر آموزش مسائل شرعي فرزندانشان ندارند چنين مي فرمايد: «واي به حال آخرالزمان از پدرانشان. سئوال کردند: يا رسول اللّه از پدران مشرکشان؟ فرمودند: از پدران مؤمنشان؛ آنها که چيزي از فرايض دين به فرزندانشان ياد نمي دهند و وقتي فرزندانشان چيزي ياد مي گيرند منع مي کنند؛ من از اين گونه افراد بيزارم و آنها هم از من بيزار هستند.» پيامبر اکرم صلي الله عليه و آلهمي فرمايد: «همانا اولين چيزهايي که به انسان در قيامت ملحق مي شوند زن و فرزندانش هستند. پس نزد خدا مي ايستند و مي گويند: اي پروردگار ما! حق ما را از او بگير! چيزي که ما ياد نداشتيم به ما ياد نمي دادند و ما را از حرام سير مي کردند، درحالي که ما نمي دانستيم، پس قصاص ما را از او بگير.» (فيض کاشاني، 1383، ج 2، ص 73).

ه. رفتارهاي پدر و مادر: امام محمد باقر عليه السلام، در حديث مفصلي، وظايف اولياء و پدر و مادر را در تربيت هاي ايماني کودکان چنين بيان نموده اند: «در سه سالگي کلمه توحيد (لااله الااللّه) را به طفل بياموزيد، در چهار سالگي "محمد رسول الله" را و در پنج سالگي، رويش را به قبله برگردانيد و به او بگوييد که سر به سجده بگذارد. (طبرسي، 1412ق، ج 1، ص 224). شرط اصلي اينکه فرزندي صحيح تربيت شود و به معنويت روي آورد، آن است که ابتدا والدين خود عامل به وظايف شرعي و الهي خويش باشند، وگرنه به قول معروف رطب خورده، کي منع رطب کند.» (ظهيري، 1380، ص 24).

و. مسلح کردن فرزند در برابر افکار انحرافي: يکي از سفارش هاي مهم اهل بيت عليهم السلام، تسريع در امر آموزش احاديث و علوم اهل بيت عليهم السلام به فرزندان است تا در سنين جواني، آمادگي لازم براي رويارويي و مقابله با افکار انحرافي و الحادي را داشته باشند؛ با درک درست و روشن و عميقي که از معارف اسلامي پيدا مي کنند هرگز تحت تأثير اين گونه انديشه ها قرار نگيرند. امام صادق عليه السلام فرمود: «روايات اسلامي را به نوجوانان خود بياموزيد و در انجام اين وظيفه تربيتي تسريع نماييد، پيش از آنکه دشمنان گمراه بر شما پيشي گيرند و افکار نادرست خويش را در ضمير پاک آنان جاي دهند و گمراهشان سازند.» (حرّعاملي، 1367، ج 12، ص 247).

ز. ايجاد زمينه صلاح و نيکي: يکي از راه هاي زدودن زمينه هاي فساد و انحراف در فرزندان، تقويت زمينه هاي مثبت اخلاقي در شخصيت آنهاست. بايد استعدادهاي مثبت و صفات ارزشمند اخلاقي را در وجود کودکان احيا کرد و با تقويت و تحکيم آنها، راه کجروي و فساد را بر آنان مسدود ساخت. پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمودند: خدا رحمت کند پدري را که به نيکي و صلاح فرزند خويش کمک کند.» (نوري،1408ق،ج15،ص 168).

ح. تربيت فرزندان به محبت اهل بيت عليهم السلام: در روايات فراواني، آمده است که پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله به پدران و مادران سفارش مي فرمودند فرزندانشان را بر محبت اهل بيت پيامبر، به خصوص علي بن ابي طالب تربيت نمايند. اميرالمؤمنين عليه السلام از پيامبر صلي الله عليه و آله نقل مي فرمايد: «فرزندان خود را بر سه خصلت تربيت کنيد: محبت پيامبرتان و محبت اهل بيت او و خواندن قرآن؛ زيرا حاملان قرآن در آن روز که هيچ سايه اي جز سايه خداوند نخواهد بود، در سايه خدا همنشين انبياء و برگزيدگان او خواهند بود. (متقي هندي، 1397ق، ج 16، ص 456).

ط. ارتباط فرزندان با پروردگار: آنچه در روايات اسلامي، به خصوص در رساله حقوق امام سجاد عليه السلام به عنوان يکي از مسئوليت هاي بزرگ والدين مطرح گرديده، مسئله آشنا کردن فرزند با خدا و آفريدگار جهان هستي است. والدين بايد با الهام گرفتن از مکتب اهل بيت، به زبان ساده و قابل فهم، فرزند را با خدا و صفات خدا و نعمت هاي الهي آشنا سازند. بديهي است که آشنايي کودک با خدا، از همان سنين کودکي تأثير فراواني در شخصيت او مي گذارد و به زندگي آينده او جهت مي دهد. امام سجاد عليه السلام در رابطه با وظيفه پدر فرمود: و تو نسبت به سرپرستي فرزند خود مسئوليت داري که او را خوب تربيت کني و پروردگارش را به او بشناساني.» (طبرسي، 1412ق، ص 421).

ي. ارتباط با علما و دانشمندان: جاي ترديد نيست که اصل نزديکي و انس و الفت با هر کسي در انتقال صفات و روحيات او به ديگران تأثير شگرفي دارد، به ويژه که آن شخص عالمي متعهد و دانشمندي وارسته باشد و در راه اسلام گام بردارد. اميرالمؤمنين عليه السلام در وصيتي به فرزندش امام حسين عليه السلام مي فرمايد: هر که با علما و دانشمندان معاشرت داشته باشد با وقار گردد و مورد تکريم قرار گيرد.» (ابن شعه حراني، 1404ق، ص 84). لقمان حکيم به فرزندش گويد: «فرزندم! با علما دوست و همنشين شو، در منزلشان به ديدار آنها برو، اميد است که به آنان شباهت پيداکني و از آنان شوي.» (مجلسي،1403ق،ج13،ص437)