تأثیر الگوها در ترویج فرهنگ حجاب
«اسوه» در لغت؛ به معنی پیشوا، رهبر، مثال و نمونه است. در قرآن نیز درباره زنان نمونه آمده است:
و
خداوند برای مردم باایمان، همسر فرعون را مثل می زند. آن گاه که گفت:
پروردگارا! مرا نزد خود در بهشت جای دِه و از فرعون و کردارش نجاتم بخش و
از مردم ستم پیشه رهایم ساز. (و سرمشق دیگر) مریم دختر عمران (است)؛ آن که
دامنش را پاک نگاه داشت و ما از روح خویش در او دمیدیم و نشانه های
پروردگار و کتاب هایش را تصدیق کرد و از پارسایان بود. (تحریم: 11 و 12)
یکی
از راه های ترویج پوشش و حجاب اسلامی، پیروی از الگوهای وارسته است. از
این رو، وظیفه نهادهای فرهنگی است که در معرفی این الگوها بکوشند و اگر در
این راه سستی بورزند، دشمن به راحتی فرصت می یابد تا الگوهای دلخواه خود را
به جوانان و نوجوانان معرفی کند. یکی از امتیازهای ادیان الهی این است که
نه تنها الگو معرفی کرده اند، بلکه الگوهایشان در جنسیت های مختلف است.
خدای متعال حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام را آفرید تا هم الگوی زنان باشد و
هم مردان، چنان که علی ابن ابی طالب علیه السلام نیز هم الگوی مردان است و
هم زنان؛ زیرا این دو جنس، مکمل یکدیگرند.
البته
باید ابتدا روح حاکم بر گفتار و کردار الگو را شناخت و از پشتوانه آن
مطمئن شد تا بتوان از جنبه های مختلف زندگی او، به قوانین و درس های کلی و
عمومی دست یافت. الگو باید در مقایسه با دیگران، فردی برگزیده و شخصیتی
ممتاز باشد. فاطمه علیهاالسلام ، از عالی ترین الگوهای اسلامی است که به
حق، مسلمانان از آن کمتر بهره برده اند. الگو بودن حضرت زهرا علیهاالسلام
تنها به نوع وسایل، پوشش یا امور مادی، زوال پذیر مربوط نیست، بلکه آنچه
فاطمه را فاطمه کرده است، اموری است زوال ناپذیر که کمتر بدان ها توجه می
شود.
پیام متن:
بی شک، پیروی از الگوهای کامل اسلامی، سرمشقی نیکو در تنظیم رفتار و منش و پوشش جامعه دینی است.
تأثیر حیا، بر پوشش بانوان
امام
علی علیه السلام حیا را زیباترین لباس دنیا می داند و می فرماید:
«أَحْسَنُ مُلابِس الدُّنیا الحَیاءُ؛ حیا، زیباترین جامه دنیاست.» خداوند
در قرآن مجید هنگام بازگویی داستان دختران شعیب و حضرت موسی علیهم السلام ،
می فرماید: «جائت اِحْداهُما تَمْشی علی اسْتِحیاءٍ؛ یکی از آن دو دختر در
حالی که باحیا راه می رفت، آمد».(قصص:25)
در
دیگر ادیان نیز بر حیا تأکید شده است: در انجیل، کتاب مقدس مسیحیان، آمده
است: «و زنان نیز به لباس مزین به حیا و پرهیز، خود را بیارایند.» آری زینت
یابی به زیور حیا، نوعی آراستگی به صفات الهی است؛ زیرا یکی از صفات کمالی
خداوند، حیاست، چنان که امام محمدباقر علیه السلام می فرماید:
فانّ اللّه عزّوجلّ کریمٌ یَسْتَحیی و یُحِبُّ اَهْلَ الحیاء.
خداوند صاحب عزت و جلال، کریمی است که حیا می کند و اهل حیا را دوست دارد.
همچنین
نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله نیز آراسته به ویژگی حیا بود، چنان که
امام صادق علیه السلام می فرماید: «شَیْمَتُهُ الحیاءُ؛ اخلاق و عادت او
حیا بود.» حضرت علی علیه السلام نیز فردی حیا پیشه بود. درباره ایشان آمده
است: «و کان علیٌ علیه السلام کثیرُ الحیاء؛ علی، بسیار باحیا بود.» درباره
حدیث ازدواج حضرت فاطمه علیهاالسلام هم می گویند:
فَلَمّا اَصْبَحَ دَعاها فَجاءَتْ خِرْقَةٌ مِنَ الحیاءِ.
چون صبح شد، (پیامبر صلی الله علیه و آله ) فاطمه علیهاالسلام را خواند و او با حیایی آشکار (نزد پدر) آمد.
رفتار
حضرت فاطمه علیهاالسلام ، الگو و معیار بسیار روشنی برای همه بشر، به ویژه
دختران جوان و مسلمان است تا زندگی سعادتمندی داشته باشند. در حقیقت،
دختران جوان، باحیا و عفاف خود، گامی مؤثر برای بالا بردن شخصیت و ارزش خود
و حفظ موقعیت خویش در برابر مردان برخواهند داشت.
پیام متن:
1. حیا، صفتی است که با به دست آوردن آن، انسان ها از کارهای ناشایست و پوشش نامناسب در امان خواهند بود.
2. بزرگان دین، همه اهل حیا بوده اند. پس شایسته است که جامعه مسلمان نیز در این ویژگی از آنان پیروی کند.
آثار نیک حیا
حیا،
مانع افتادن انسان در دام انحراف جنسی و ضامن پاک دامنی اوست. حیا، یکی از
بهترین نیروهای کنترل کننده درونی است. حیا، سبب سلامت روانی است. اگر به
این ندای درونی که نشانه هماهنگی با طبیعت انسانی است، پاسخ داده نشود،
تعادل انسان از میان می رود. همان گونه که پاسخ ندادن به غریزه گرسنگی و
تشنگی، انسان را به سختی می اندازد، پاسخ ندادن به غریزه حیا نیز روابط
انسان را مختل می سازد. همچنین در پرتو حیا، شخصیت آدمی در امان می ماند.
حضرت علی علیه السلام می فرماید: «مَنْ کَساهُ الْحیاءُ ثَوْبَهُ خَفِیَ
عَلَی النّاسِ عَیْبُهُ؛ هر کس جامه حیا را بر خود بپوشاند، عیبش از مردم
پوشیده می ماند.» البته میان ادب و حیا نیز رابطه محکمی وجود دارد و بسیاری
از رفتارهای مؤدبانه، نمونه ای از رفتار حیامدارانه است. در بسیاری از
موارد، سبب پای بندی افراد به ادب، وجود روحیه حیا در آنهاست. انسانی که
حیا دارد، از انجام دادن کارهای ناپسند خجالت می کشد، در حالی که اگر شرم
نمی کرد، ممکن بود آنها را انجام دهد. از این رو، حیا، در آراسته شدن انسان
به ادب نیز نقش به سزایی دارد. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله می
فرماید:
آنچه
از حیا ریشه می گیرد، عبارت است از: نرمش؛ مهربانی؛ در نظر داشتن خدا در
آشکار و نهان؛ سلامت؛ دوری کردن از بدی؛ خوش رویی؛ گذشت و بخشندگی و پیروزی
و خوش نامی میان مردم. اینها فایده هایی است که خردمند، از حیا می برد.
بی
حیایی، زن را با همه ارزش والای ذاتی اش، ابزاری برای سودجویان می سازد و
غرور زنانه شان را که بخش جدا ناشدنی از شخصیت زنانگی آنان است، خواهد
شکست.
پیام متن:
پاک دامنی، سلامت روان، حفظ شخصیت آدمی و آراستگی به صفت ادب را، می توان از آثار حیا دانست.
حیا، سرچشمه عفاف در مردان و زنان
مردان
باغیرت و زنان با آزرم و حیا باید از عفت عمومی پاسداری کنند. عفت و پاک
دامنی، همانند پرده ای است که دو پرده دیگر، یعنی حجاب و حیا از آن نگه
داری می کنند. اگر زن در مسیر انحراف گام بردارد، ابتدا از حیای او کاسته و
سپس حجاب او سست می شود. در حدیثی آمده است: «پیش درآمد عفت و پاک دامنی،
داشتن حیاست.» هویت و شخصیت سالم خانواده، در گرو عفت و پاک دامنی است.
زنان پاک دامن، حتی در نگاه مردان بی بند و بار و چشم چران نیز احترام و
جایگاه مناسبی دارند و این، رمز تأکید بر عفت و پاک دامنی زن است. مقام
معظم رهبری، در این زمینه می فرماید:
عفت
در زن، وسیله ای برای تعالی و تکریم شخصیت زن در چشم دیگران، حتی در چشم
خود مردان شهوت ران و بی بند و بار است. عفاف، مخصوص زنان نیست، مردان نیز
بایستی عفیف باشند؛ منتها چون در جامعه، مرد به خاطر قدرت جسمانی می تواند
به زن ظلم کند و بر خلاف تمایل زن رفتار کند، روی عفت زن بیشتر تکیه و
احتیاط شده است.
حیا،
سرچشمه عفاف است و روایت شده: «حیا هر جا باشد، به آن بها و قیمت می بخشد و
فحش و ناسزاگویی هر کجا جای گیرد، آنجا را از اعتبار و هستی ساقط می کند.»
زن مسلمان با رفتاری شایسته و متین، زمینه گسترش عفت را فراهم می آورد.
بدین منظور، اسلام برای سلامت جامعه و جلوگیری از ایجاد زمینه های فساد،
برای حضور زن در اجتماع، شرایطی قائل شده است که وقار در سخن گفتن و سلامت
نفس، از آن شرایط است. در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل
است:
اَیُّ
امْرَأةٍ تُطیبَتْ لِغَیْرِ زَوْجِها ثُمَّ خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِها فَهِیَ
تُلْعَنُ حَتّی تَرْجَعُ إلی بَیتها مَتی ما رَجَعَتْ.
هرگاه زنی برای غیر شوهرش خود را معطر کند و از خانه اش خارج شود، تا زمانی که به خانه برمی گردد، لعنت می شود.
پیام متن:
1. جامعه سالم، در دامان زنان و مردان پاک دامن و عفیف شکل می گیرد.
2. ارزش حیاپیشگی زنان تا آن جاست که شأن آنها را حتی در نگاه مردم چشم چران نیز بالا می برد.
عوامل تضعیف حیا و حجاب
اگر
آدمی فلسفه حیا را به خوبی درک نکند، به تدریج، صفت حیا در او کم رنگ و
همت او در رعایت عفت و خویشتن داری کم می شود. صفات پسندیده، نیاز به
مراقبت دارند و اگر به حال خود رها شوند، از دست می روند. در حقیقت «شرم،
احتیاج به حمایت دارد، تا اینکه لطیف ترین ارکان سرشت انسانی را حفظ کند.»
در این میان، وظیفه جوانان، مطالعه؛ وظیفه والدین، تذکر؛ وظیفه نویسندگان،
نوشتن؛ وظیفه مبلغان، سخن گفتن و وظیفه هنرمندان، به تصویر کشیدن جلوه های
مثبت حیاست.
بی
حیایی والدین نیز تأثیر بسیار شکننده ای بر باورهای دینی فرزندان دارد.
«همان گونه که تربیت صحیح، حیا را تقویت می کند، تربیت ناسالم نیز سبب
تضعیف حیا می شود. والدین و مربیان باید توجه داشته باشند که رفتار آنان به
عنوان الگو، بسیار اثرگذار است. اساس بسیاری از بی شرمی هایی که در
نوجوانان به چشم می خورد، بی شرمی پدر و مادر در روابط است.
در
این زمینه، تأثیر بسیار مهم رسانه های جمعی انکارناپذیر است. رسانه های
گروهی مانند مطبوعات، کتاب، اینترنت، رادیو، تلویزیون، سینما، ویدئو،
ماهواره و سی دی، بر فرهنگ عمومی جامعه اثر می گذارند. رسانه های تصویری،
به سبب داشتن صحنه های ناشایست و غیر اسلامی تأثیر منفی بسیاری بر حیای
بینندگان خود می گذارد. این مسئله، درباره محصولات فرهنگی کشورهای غربی، به
ویژه امریکا محسوس تر است و صاحبان رسانه های آنان، آگاهانه می کوشند
فرهنگ ابتذال، برهنگی و بی حیایی را جای گزین فرهنگ ناب اسلامی سازند.
مدیر آژانس اطلاعاتی امریکا می گوید:
ما
می کوشیم تا طرز تفکر انسان را به کمک وسایل ارتباط جمعی، تحت نفوذ قرار
دهیم. به وسیله تماس های فردی، فرستنده های رادیویی، کتاب خانه ها،
انتشارات و پخش کتاب، مطبوعات، فیلم های سینمایی، تلویزیون، نمایشگاه ها،
تدریس زبان انگلیسی و دیگر راه ها.
پیام متن:
از عوامل مهم تضعیف روحیه حیا، بی توجهی، بی حیایی والدین و تأثیر منفی و ویرانگر رسانه های جمعی، به ویژه محصولات فرهنگی غرب است.
ارتباط متقابل پوشش و حیا
بسیاری از بزرگان، استفاده انسان از لباس را معلول وجود روحیه حیا در انسان می دانند. غلام علی حداد عادل می نویسد:
از
مجموع تحقیقاتی که به عمل آمده، مسلم شده که لباس، دست کم پاسخ گوی سه
نیاز آدمی است: اول اینکه، او را از سرما و گرما و باد و برف و باران حفظ
می کند؛ دیگر اینکه، برای حفظ عفت و شرم به او کمک می کند و سوم این که، به
او آراستگی و وقار می بخشد. پس منشاء اصلی پیدایش لباس، نیاز به محفوظ
ماندن، عفیف ماندن و زیبا ماندن است.
رعایت
کردن حجاب، بر مقدار حیا می افزاید و آن را در شخص درونی تر می سازد.
البته تا خواست و همت واقعی در کار نباشد، انسان به کاری اقدام نمی کند. پس
تا زمانی که دختر یا زن احساس نکند نمایان بودن مو و سر و گردن یا تنگی و
کوتاهی لباس، زشت است و از آن شرم نکند، انگیزه کافی برای پوشاندن خود
ندارد. حضرت علی علیه السلام می فرماید: «بر شما لازم است که لباس ضخیم
بپوشید. هر کس لباسش نازک است، دین او هم نازک (و سطحی) است.» در کنار این
مسئله، حیای چشم (نگاه) نیز اهمیت بسیار دارد. حضرت در سخنی دیگر می
فرماید: «الحیاءُ غَضُّ الطَّرفِ؛ شرم، چشم فرو بستن است.» امام باقر علیه
السلام هم در کلامی فرمود: «فاِنَّ اللّه َ جَعَلَ الحیاءَ فی العَیْنَیْن؛
به درستی که خدا، حیا را در چشم ها قرار داده است».
پیام متن:
حیا و عفت ورزی، پوشش و حجاب را در پی دارد و در مقابل، حجاب نیز، در حیامندی فرد مؤثر است.
برگرفته از : ماهنامه طوبی = تیر 1386، شماره19
